Pocz�tek 1921 roku na G�rnym �l�sku up�ywa� pod znakiem ostrej walki propagandowej, zwi�zanej ze zbli�aj�cym si� terminem Plebiscytu (20.III.1921r), kt�ry mia� zadecydowa� o przynale�no�ci pa�stwowej tego terenu.

W�a�nie w tym czasie gmina Bielszowice wyda�a seri� banknot�w zast�pczych o szczeg�lnie ciekawych rewersach. Wyr�nia je przedstawienie mapki obszaru plebiscytowego od wschodu granicz�cego z Polsk�, a od zachodu ze �l�skiem. Pomimo wydrukowania obok typowego dla tego okresu wierszyka o proniemieckiej wymowie, nie zdecydowano si� na mapce umie�ci� nazwy Niemiec, co by�oby czym� oczywistym. Przecie� g�osowa� mo�na by�o tylko za Polsk� lub Niemcami. Pomini�cie nazwy pa�stwa by�o jednak zamierzone, cho� aby to zrozumie� trzeba cofn�� si� nieco w czasie.

Po przegranej I wojnie �wiatowej Niemcy, w my�l pocz�tkowych ustale� traktatu pokojowego, mia�y straci� ca�y G�rny �l�sk na rzecz Polski. Szybko jednak od tego odst�piono, decyduj�c si� na przeprowadzenie plebiscytu na tym terenie. Niepewny los pa�stwowo�ci tego obszaru wymusza� niejako na Polsce i Niemczech kroki kt�re mia�y sk�ania� miejscow� ludno�� do opowiedzenia si� za jedn� z tych opcji pa�stwowych.

Trzecia droga te� pocz�tkowo wydawa�a si� do�� prawdopodobna, a by�o ni� powstanie niezale�nego pa�stwa G�rny �l�sk w postaci republiki kt�rej suwerenno�� gwarantowa�yby pa�stwa s�siednie. Has�o „G�rny �l�sk dla G�rno�l�zak�w” by�o wtedy bardzo no�ne i przyczyni�o si� do szybkiego wzrostu znaczenia Zwi�zku G�rno�l�zak�w jako organizacji wr�cz masowej. Ide� niezale�nej pa�stwowo�ci popar�a te� najwa�niejsza si�a polityczna na tym terenie, czyli katolicka partia Centrum. Podobnie cz�� potentat�w przemys�owych w takim rozwi�zaniu widzia�o sposobno�� unikni�cia koszt�w ogromnych reparacji wojennych, kt�re Niemcy mia�y ponie��

Aby zneutralizowa� wp�ywy propolskie i tendencje separatystyczne pierwszy znacz�cy ruch zrobi�y Niemcy powo�uj�c do �ycia, ustaw� sejmu pruskiego z 14.X.1919 r, prowincj� G�rny �l�sk w miejsce dotychczasowej rejencji opolskiej.

Da�o to znacz�cy impuls do opracowania polskiej ustawy o autonomii przysz�ego wojew�dztwa �l�skiego. Ostatecznie uchwalono to dopiero 14.VII.1920r niejako pod wra�eniem niekorzystnych dla strony polskiej wynik�w plebiscytowych na Mazurach.

Ostatnie posuni�cie prawodawcze o du�ym odd�wi�ku propagandowym jednak r�wnie� nale�a�o do Niemiec. By�a to ustawa o G�rnym �l�sku, uchwalona przez Reichstag 27.XI.1920 roku i wpisana do konstytucji weimarskiej. Ustawa ta zobowi�zywa�a w�adze Niemiec, po przej�ciu terenu plebiscytowego, do zorganizowania w prowincji g�rno�l�skiej referendum w sprawie podniesienia jej rangi do statusu kraju zwi�zkowego.

Szansa na pe�ne uniezale�nienie si� od Prus jako odr�bnego kraju, przyci�gn�a tym razem parti� Centrum i wielu dzia�aczy zwi�zanych z ruchami �l�zakowskimi, z kt�rych najzagorzalsi widzieli w tym kolejny krok na drodze do ustanowienia odr�bnej pa�stwowo�ci.

Tak wi�c mapka na bielszowickim notgeldzie mia�a pewien podtekst. S�u�y� mia�a nak�onieniu ludno�ci o „opcji �l�skiej” do g�osowania za Niemcami. Poczynania tego typu by�y do�� skuteczne, gdy� zaowocowa�y korzystnym dla strony niemieckiej rozstrzygni�ciem plebiscytowym. Dopiero III powstanie �l�skie okaza�o si� zwyci�skie dla strony polskiej, a p�niejsze rozgraniczenie spornych teren�w ogromnie os�abi�o prowincj� G�rny �l�sk. I cho� referendum w sprawie podniesienia prowincji do rangi kraju ostatecznie przeprowadzono 3.XI.1922 r, to jednak w zmienionej ju� sytuacji nie mog�o przynie�� zak�adanego wcze�niej efektu.

G�rny �l�sk zosta� wi�c przedzielony granic� pa�stwow�. Z jednej strony by�o polskie autonomiczne wojew�dztwo �l�skie, kt�rego dzieje s� dzisiaj szeroko popularyzowane i doceniane, a z drugiej mamy prowincj� prusk� o nazwie to�samej z ca�ym regionem, kt�rej historii w obecnej dobie te� nie nale�y pomija�, cho� zwi�zana jest �ci�le z mi�dzywojennymi dziejami pa�stwowo�ci niemieckiej. Przyk�adem pewnej nieznajomo�ci los�w tej prowincji mo�e by� sprawa jej stolicy. Dzisiejsi regionali�ci wskazuj� tu prawie wy��cznie na Opole, kt�re by�o siedzib� nadprezydenta i jego urz�du, czyli reprezentanta w�adzy krajowej (Prus) w terenie. Tymczasem sejmik prowincjonalny, jego wydzia� i starosta krajowy urz�dowali w Raciborzu, a z kolei w�adze skarbowe umiejscowiono w Nysie. R�wnie� sam Wroc�aw, b�d�cy przed 1919 rokiem stolic� ca�ej prowincji �l�skiej, z du�ymi oporami i bardzo wolno wyzbywa� si� swych uprawnie� na terenie, kt�ry w my�l ustawy mia� mu ju� nie podlega�.

Historia naszej ziemi jest wi�c do�� skomplikowana, ale przecie� niezwykle ciekawa i warto j� zg��bia�, zw�aszcza �e mo�na ju� to robi� bez narodowo�ciowych uprzedze�.

Bronis�aw W�troba